24 tiết khí là gì? Ý nghĩa của từng tiết khí trong năm
Góc Tử Vi

Khám phá 24 tiết khí - Thước đo chính xác nhất cho bốn mùa trong một năm

24 tiết khí là các điểm nằm trên mặt phẳng tọa độ của Trái Đất xoay quanh Mặt Trời. Nó là một cơ sở mà người phương Đông cổ đại đã sử dụng để lập lịch phân định mùa màng.

Bài viết dưới đây của lich365.net sẽ giải thích chi tiết ý nghĩa của các tiết khí trong năm.

1. Tiết khí là gì?

24 tiết khí tạo nên 24 khoảng thời gian và không gian khác nhau trong một năm

(24 tiết khí tạo nên 24 khoảng thời gian và không gian khác nhau trong một năm)

Tiết khí (节气) là một thuật ngữ có nguồn gốc từ tộc người Bách Việt. Nó được dùng đồng bộ hóa các mùa trong năm và phục vụ cho công tác lập lịch, hay lịch Vạn Niên. Tiết khí gồm 24 điểm đặc biệt trên quỹ đạo khi Trái Đất quay quanh Mặt Trời, mỗi điểm cách nhau 15 độ.

Lịch Vạn Niên là gì? Nó được sử dụng như thế nào? Xem thêm tại: lich-van-nien.html

2. Phân loại 24 tiết khí

Việc phân loại 24 tiết khí một cách đơn giản nhất là theo bốn mùa trong năm:

  • Tiết khí mùa xuân: Lập Xuân, Thanh Minh, Kinh Trập, Xuân Phân, Vũ Thủy, Cốc Vũ.
  • Tiết khí mùa hạ: Lập Hạ, Hạ Chí, Đại Thử, Tiểu Thử, Tiểu Mãn, Mang Chủng.
  • Tiết khí mùa thu: Lập Thu, Thu Phân, Xử Thử, Sương Giáng, Bạch Lộ, Hàn Lộ.
  • Tiết khí mùa đông: Lập Đông, Đông chí, Đại Hàn, Tiểu Hàng, Đại Tuyết, Tiểu Tuyết.

3. Danh sách 24 tiết khí

Dưới đây là danh sách chi tiết cho từng 24 tiết khí để bạn đọc tham khảo và dễ dàng theo dõi.

Kinh Độ Mặt Trời

Tiếng Việt

Tiếng Trung

Ý nghĩa

Ngày dương lịch

Thời gian Thu phân - Lập xuân

315°

Lập xuân

立春

Thời gian bắt đầu mùa xuân

4/2 hoặc 5/ 2

330°

Vũ thủy

雨水

Thời tiết mưa ẩm

18/2 hoặc 19/2

345°

Kinh trập

驚蟄 (惊蛰)

Sâu nở.

5/3 hoặc 6/3

Thời gian Xuân phân - Thu phân

Xuân phân

春分

Thời gian giữa mùa xuân.

20/3 hoặc 21/3

15°

Thanh minh

清明

Thời tiết trong sáng.

4/4 hoặc 5/4

30°

Cốc vũ

穀雨 (谷雨)

Mưa rào.

20/4 hoặc 21/4

45°

Lập hạ

立夏

Thời gian bắt đầu mùa hè.

5/5 hoặc 6/5

60°

Tiểu mãn

小滿 (小满)

Lũ nhỏ, duối vàng.

21/5 hoặc 22/5

75°

Mang chủng

芒種 (芒种)

Chòm sao Tua Rua bắt đầu mọc.

 5/6 hoặc 6/6

90°

Hạ chí

夏至

Thời gian giữa mùa hè.

21/6 hoặc 22/6

105°

Tiểu thử

小暑

Nóng nhẹ.

7/7 hoặc 8/7

120°

Đại thử

大暑

Thời tiết nóng oi, nóng nực.

22/7 hoặc 23/7

135°

Lập thu

立秋

Thời gian bắt đầu mùa thu.

7/8 hoặc 8/8

150°

Xử thử

處暑 (处暑)

Mưa ngâu.

23/8 hoặc 24/8

165°

Bạch lộ

白露

Nắng nhạt.

7/9 hoặc 8/9

Thời gian Thu phân - Lập xuân

180°

Thu phân

秋分

Thời gian giữa mùa thu.

23/9 hoặc 24/9

195°

Hàn lộ

寒露

Mát mẻ.

8/10 hoặc 9/10

210°

Sương giáng

霜降

Sương mù xuất hiện.

23/10 hoặc 24/10

225°

Lập đông

立冬

Thời gian bắt đầu mùa đông.

7/11 hoặc 8/11

240°

Tiểu tuyết

小雪

Tuyết xuất hiện ở một số nơi.

22/11 hoặc 23/11

255°

Đại tuyết

大雪

Tuyết bắt đầu dày.

7/12 hoặc 8/12

270°

Đông chí

冬至

Thời gian giữa mùa đông.

21/12 hoặc 22/12

285°

Tiểu hàn

小寒

Rét nhẹ.

5/1 hoặc 6/1

300°

Đại hàn

大寒

Rét đậm.

20/1 hoặc 2/1

Để biết thêm đặc điểm, ý nghĩa cụ thể của từng tiết khí, mời bạn đọc tiếp tục với phần tiếp theo của bài viết!

4. Chi tiết đặc điểm, ý nghĩa của 24 tiết khí

Sự phân định rõ ràng trong thời gian bắt đầu và kết thúc của mỗi tiết khí tạo nên những đặc điểm riêng biệt và những ý nghĩa thú vị.

Tiết Lập Xuân

Tiết Lập Xuân đánh dấu cho sự khởi đầu một mùa xuân dịu dàng, thơ mộng

(Tiết Lập Xuân đánh dấu cho sự khởi đầu một mùa xuân dịu dàng, thơ mộng)

Có mưa nhỏ xuất hiện, không khí có độ ẩm cao và đôi lúc có hiện tượng nồm ẩm.

Tiết Lập Xuân là một tiết khí đánh dấu cho sự khởi đầu của một năm, một mùa xuân nữa lại đến. Và nó còn là cột mốc cho một chu trình mới của Trái Đất xoay quanh Mặt Trời.

Tiết Vũ Thủy

Trong tiết Vũ Thủy thường có những cơn mưa phùn, ẩm ướt và có gió thổi nhẹ.

Khoảng thời gian này là lúc vạn vật đâm chổi nảy lộc. Bởi những cơn mưa xuân cùng ánh nắng chan hòa đã tạo nên một điều kiện tuyệt vời.

Tiết Kinh Trập

Đây là lúc các loài côn trùng sinh sôi nảy nở nhờ có điều kiện khí hậu ấm áp và có phần ẩm ướt. Sự chuyển mình của đất trời từ cái lạnh của đông - xuân sang sự ấm áp đã tạo nên nguồn năng lượng vô hạn cho sự sống của mọi vật.

Tiết Xuân Phân

Tiết Xuân Phân là điểm nằm giữa mùa xuân. Lúc này đây, nguồn năng lượng âm dương được căng bằng, mặt trời nằm đúng trên xích đạo, ngày và đêm bằng nhau.

Ý nghĩa: Khí hậu ấm áp, độ ẩm cao và se lạnh sẽ tạo nên điều kiện lý tưởng để trồng trọt, bắt đầu mùa vụ mùa xuân.

Tiết Thanh Minh

Những cơn mưa phùn đã đi qua, thay vào đó là cái nắng ấm áp, chan hòa trong cái khí trời quang đãng. Nhờ đó, mọi sinh vật trên Trái Đất dần bước vào giai đoạn sinh trưởng.

Tiết Thanh Minh là lúc diễn ra các lễ, Tết quan trọng, những cuộc tảo mộ, cúng giỗ ông bà được diễn ra nghiêm trang và thành kính.

Tiết Cốc Vũ

Thời tiết lúc này thường có những cơn mưa rào lớn làm cho độ ẩm không khí tăng. Nhờ thế, những loại đậu ngũ cốc thường phát triển mạnh mẽ trong khí trời này.

Tiết Cốc Vũ được xem là một báo hiệu cho sự kết thúc của mùa xuân và sắp chuyển giao sang mùa hạ oi ả.

Tiết Lập Hạ

Mùa xuân đã qua, mùa hạ lại đến bằng sự mở đầu của tiết Lập Hạ

(Mùa xuân đã qua, mùa hạ lại đến bằng sự mở đầu của tiết Lập Hạ)

Đặc điểm của tiết khí Lập Hạ là sự bắt đầu gia tăng nhiệt độ, những cơn mưa đầu hè xuất hiện sẽ phần nào làm dịu cơn nắng nóng.

Ý nghĩa: Do sự nắng nóng và độ ẩm cao nên vi khuẩn phát triển mạnh mẽ. Vì thế người nông dân nên chăm sóc, bảo vệ mùa màng kỹ lưỡng để tránh tổn thất.

Tiết Tiểu Mãn

Bởi nhiệt độ cao, nắng nóng nên mưa xuất hiện thường xuyên hơn, vì thế thường có những trận lũ nhỏ xuất hiện.

Ý nghĩa: Với sự thay đổi của khí trời kèm theo đó là ngày dài hơn đêm, cây trồng và vật nuôi bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhưng vẫn chưa chín muồi để thu hoạch.

Tiết Mang Chủng

Trong tiết khí này có những đặc điểm khí hậu nổi bật như xuất hiện nhiều cơn lũ. Bên cạnh đó cũng là mùa thu hoạch của nông dân.

Tiết Mang Chủng được biết là thời khắc mà các loài cây cối đã phát triển chín muồi, đến lúc thu hoạch.

Tiết Hạ Chí

Hạ Chí là thời gian nằm giữa mùa hạ, nắng nóng khó chịu nhưng bầu trời trong xanh, không gợn mây. Đây là thời điểm bước vào giai đoạn nóng oi ả, chính vì thế mọi người nên cẩn thận để tránh bị say nắng, cảm lạnh, sốt xuất huyết.

Tiết Tiểu Thử

Tiết khí này có thời tiết nắng nhẹ, dễ chịu, có tác động tốt đến sự phát triển của các hệ thực vật, cùng với đó là sự xuất hiện của những cơn lũ nhỏ.

Tiểu Thử là một tiết khí chuẩn bị cho tiết khí tiếp theo với cái nóng cực điểm trong một năm. Và đây cũng là khoảng thời gian dễ xảy ra thiên tai nên cần chú ý đề phòng.

Tiết Đại Thử

Trong tiết Đại Thử, thời tiết nắng gắt, oi bức lên tới cực đại.

Tiết Đại Thử là tiết khí cuối cùng của mùa hè, có lẽ vì thế mà nó mang theo cái nóng nực hơn hẳn những tiết khí khác, kèm theo đó là những hiện tượng áp thấp, bão, lũ.

Tiết Lập Thu

Chuyển sang tiết trời Lập Thu, mọi cơn nóng đều được nguội lạnh, không còn oi ả

(Chuyển sang tiết trời Lập Thu, mọi cơn nóng đều được nguội lạnh, không còn oi ả)

Bước vào tiết Lập Thu, nó mang lại cảm giác mát mẻ, giảm bớt những cái nắng nóng khó chịu của mùa hè. Tiết khí này là bước đầu chuẩn bị cho sự kết thúc của mùa hạ oi ả.

Tiết Xử Thử

Bắt đầu tiết Xử Thử, nhiệt độ có phần giảm xuống, tiết trời se lạnh, hiền hòa. Đây có thể xem là cột mốc đánh dấu sự kết thúc một mùa nắng nóng kéo dài, thay vào là khoảng thời gian yên lành và dịu êm của mùa thu.

Tiết Bạch Lộ

Lúc này đây, những màn sương bắt đầu xuất hiện, buổi sáng ban mai se lạnh, có sương đọng trên lá. Cuộc sống của vạn vật và kể cả con người trong tiết khí này yên lành, và nhiều loài sinh vật bắt đầu mùa di cư tránh đông.

Tiết Thu Phân

Mặt trời cùng với đường xích đạo tạo thành một góc 90 độ, làm cho lượng nhiệt và độ ẩm không khí ở hai bán cầu đều thấp như nhau, lá cây bắt đầu úa vàng.

Trong tiết khí Thu Phân này, lễ hội được mong chờ nhất có lẽ là Tết Trung Thu, với những hoạt động náo nhiệt và an lành.

Tại sao trong tiết Thu Phân, Mặt Trời và Trái Đất nằm tại vị trí vô cùng đặc biệt. Tìm hiểu chi tiết về tiết khí này ngay tại: ''Bật mí từ A đến Z những điều về Tiết Thu Phân bạn nên biết''

Tiết Hàn Lộ

Bước sang tiết Hàn Lộ, cái lạnh tới bất ngờ tuy vẫn đang trong mùa thu. Lượng nhiệt ở bán cầu bắc thấp hơn nên có phần lạnh hơn.

Ý nghĩa: Tiết khí này nằm gần cuối khoảng thời gian mùa thu, khung cảnh thiên nhiên thơ mộng và hiền hòa.

Tiết Sương Giáng

Những màn sương dày và lạnh lẽo bởi nhiệt độ đang dần giảm xuống, chuẩn bị cho một mùa đông giá rét

Ý nghĩa: Ngay trong tiết khí này, người xưa đã căn dặn một điều “bổ đông không bằng bổ tiết sương giáng”, ám chỉ rằng nên bồi bổ thân thể, cẩn thận với khí hậu bên ngoài.

Tiết Lập Đông

Bắt đầu một mùa đông giá rét bằng tiết Lập Đông, tuy chưa quá lạnh nhưng nhiệt độ đang bắt đầu giảm nhanh hơn

(Bắt đầu một mùa đông giá rét bằng tiết Lập Đông, tuy chưa quá lạnh nhưng nhiệt độ đang bắt đầu giảm nhanh hơn)

Trong thời gian của tiết Lập Đông, bầu trời ảm đạm, mây mù che phủ, lượng ánh sáng thấp, thêm vào đó là nhiệt độ giảm mạnh, làm cho cảm giác lạnh buốt càng rõ nét.

Ý nghĩa: Bắt đầu một mùa đông với khí tiết lạnh lẽo, mọi sinh vật đã bước vào quá trình ngủ đông của mình.

Tiết Tiểu Tuyết

Lúc này, nhiệt độ đã xuống sâu hơn và thường xuất hiện những cơn tuyết đầu mùa. Tiểu tuyết là lúc khơi dậy sự vui mừng và thích thú của mọi người bởi những bông tuyết xinh đẹp, và đây cũng là lúc mà mọi lời tỏ tình đều trở thành hiện thực.

Tiết Đại Tuyết

Tiết Đại Tuyết là khoảng thời gian tuyết rơi dày đặc hơn, bầu trời lạnh lẽo, u sầu. Đây là lúc mọi vật đã chìm trong giấc ngủ sâu bởi nhiệt độ cực thấp, bên cạnh đó, mọi người nên sưởi ấm và cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho bản thân mình.

Tiết Đông Chí

Đông Chí là một điểm nằm chính giữa mùa đông, Mặt Trời sẽ chiếu thẳng vào chí tuyến nam nên ở bắc bán cầu thường có hiện tượng ngày dài hơn đêm.

Khi đã bước đến tiết khí Đông Chí, có thể thấy rằng Trái Đất đã sắp hoàn thành một chu trình quay quanh Mặt Trời.

Tiết Tiểu Hàn

“Hàn” là lạnh, tuy những tiết khí trước đều nằm trong mùa đông nhưng tới lúc này cái lạnh của mùa đông mới bắt đầu khắc nghiệt.

Ý nghĩa: Đây là bước chuẩn bị cho cái lạnh tột cùng của tiết khí tiếp theo.

Tiết Đại Hàn

“Đại” là to lớn, “Hàn” là lạnh, “Đại Hàn” nghĩa là vô cùng cùng giá rét, cái lạnh thấu xương.

Ý nghĩa: Tuy lạnh buốt, nhưng đây cũng là tiết khí cuối cùng, kết thúc một mùa đông, một năm hay một vòng quanh Mặt Trời của Trái Đất.

Trên đây là một vài thông tin hữu ích về 24 tiết khí, qua đó hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu thêm về cách lập lịch và tính toán ngày tháng, mùa vụ của người cổ đại.

Cảm ơn và chúc bạn đọc một ngày tốt lành.