Tết Thanh Minh là gì? Ý nghĩa & Những việc nên làm
Góc Tử Vi

Bật mí những điều đặc biệt trong Tết Thanh minh hằng năm

Nội dung (Ẩn/Hiện)


 “Em về quê mình trong tiết thanh minh/ Xuân mướt mát đẫm tình trên cỏ biếc”. Những câu thơ trên đang nói về Tết thanh minh - ngày để con cháu hướng về nguồn cội, đến thăm viếng mồ mả ông bà, tổ tiên. Bên cạnh đó, ngày Tết này còn có một số phong tục đậm chất tâm linh xung quanh. Bài viết này sẽ bật mí những điều đặc biệt trong ngày Tết Thanh Minh hằng năm.

1. Tết thanh minh là gì?

Tết thanh minh là gì?
Tết thanh minh là gì?

Tết Thanh Minh hay còn gọi là Tiết Thanh Minh, là một ngày lễ nhằm thể hiện sự hiếu kính tưởng nhớ của con cháu đến ông bà, tổ tiên. Vào ngày này, mọi người sẽ trở về quê hương, hoặc nơi chôn cất mồ mả của những người thân đã khuất để thăm viếng và cúng kiếng.

Tết Thanh Minh mặc dù bắt nguồn từ phong tục của Trung Hoa, thế nhưng trên thực tế người ta lại tổ chức ngày lễ này theo dương lịch. Bên cạnh đó, Tiết Thanh Minh còn có mối quan hệ với ngày mồng 3 tháng 3 âm lịch hằng năm.

2. Tết thanh minh diễn ra vào ngày nào? Đặc điểm thời tiết

Trong những ngày Tết Âm lịch, Tết Thanh Minh không có ngày cố định. Theo quy ước, Tết Thanh minh thường diễn ra vào những ngày lập xuân. Cụ thể Tiết Thanh Minh năm 2021 sẽ rơi vào ngày 4 tháng 4 năm 2021, sau khi kết thúc tiết Xuân Phân, đến ngày 20 tháng 4 năm 2021, là lúc khởi đầu của tiết Cốc Vũ.

Cứ mỗi khi Tết Thanh Minh bắt đầu, vào ngày mùng 3 tháng 3 Âm lịch hằng năm, dù làm gì hay bận cách mấy, mọi người vẫn cố gắng dành thời gian để trở về quê hương thăm mộ ông bà. Đó như một nghĩa cử cao đẹp của con cháu đối với ông bà cha mẹ.

Mặc dù họ đã khuất, nhưng ngày Tết này cũng như một hành động đến thăm viếng “nhà” của tổ tiên sau một năm bận rộn của con cháu. Tuy vậy nhưng những hoạt động diễn ra trong Tết Thanh Minh vô cùng sôi nổi và nhộn nhịp.

Có một số người vẫn nhầm lẫn Tết Thanh Minh với Tết Hàn Thực. Nhưng thực tế, Tết Thanh Minh lại diễn ra vào đầu tháng tháng 4, còn Tết Hàn Thực lại rơi vài ngày mùng 3 tháng 3 Âm lịch. Do một số yếu đặc biệt mà đôi khi 2 ngày Tết này dường như trùng nhau trong một năm khiến nhiều người nghĩ rằng chúng là một.

Do tiết thanh minh diễn ra vào những ngày cận Tết Âm lịch, tức là thường rơi vào độ tháng 3 tháng 4. Thế nên thời tiết lúc này cũng khá mát mẻ, nhiệt độ trong khoảng 15 đến 30 độ, mọi người vừa có thể về quê tảo mộ vừa có thể thuận lợi tổ chức hoạt động lễ hội truyền thống.

Ở miền Bắc thời tiết trong Tết Thanh Minh thường có sự thay đổi rõ rệt hơn trong miền Nam. Vào thời điểm này, các luồng gió rét và những cơn mưa phùn bắt đầu suy giảm, nhường chỗ cho sự ấm áp và một tiết trời trong xanh thăm thẳm.

Bên cạnh đó, nếu dịch theo nghĩa Hán-Việt, “thanh” có nghĩa là trong, “minh” có nghĩa là sáng. Thế nên ta cũng có thể hiểu nôm na rằng, ngày Tết Thanh Minh, trời trong xanh, quang đãng, tươi sáng và thanh khiết thích hợp để đi tảo mộ ông bà hoặc đi du lịch đầu năm.

3. Nguồn gốc và ý nghĩa Tết thanh minh

Nguồn gốc và ý nghĩa Tết thanh minh
Nguồn gốc và ý nghĩa Tết thanh minh

Tết Thanh Minh có liên quan đến những người đã khuất, vì thế đây là một trong những ngày trọng đại không thể bỏ qua. Thậm chí theo tâm linh, con cháu còn phải thể hiện sự hiếu kính và lòng thành từ bên trong để được tổ tiên chứng giám. Nguồn gốc và ý nghĩa của Tết Thanh Minh cũng răn dạy đạo lý con người những điều như thế.

Nguồn gốc Tết thanh minh

Tết Thanh Minh bắt nguồn từ phong tục tập quán của Trung Quốc, ngày này được xem là một trong 24 tiết khí hằng năm. Nếu tính theo dương lịch thì Tết Thanh Minh diễn ra từ ngày 4 hoặc 5 tháng Tư cho đến ngày 20 hoặc 21 tháng Tư.

Tương truyền rằng, vào thời Xuân Thu của Trung Hoa cổ đại, vua Tấn Văn Công trong lúc gặp loạn đã bỏ nước để lưu vong đến một nơi khác. Trong lúc đi lánh nạn từ nơi này sang nơi khác vô cùng vất vả và khổ sở, Vua Tấn Văn Công đã gặp một hiền sĩ tến Giới Tử Thôi, chàng ta đã hết lòng giúp đỡ ông.

Một ngày nọ, Giới Tử Thôi đã can đảm lóc thịt cho vua ăn đỡ đói vì lương thực lúc này đã cạn kiệt. Sau khi ăn xong, vua hỏi ra thì mới biết nghĩa cử cao đẹp của Giới Tử Thôi nên quyết ghi lòng tạc dạ công ơn của chàng.

Sau này khi vua Tấn Văn Công phục vị đã phong thưởng rất hậu hĩnh cho những trung thần có công với mình nhưng lại bỏ quên Giới Tử Thôi. Tuy nhiên, chàng ta không hề oán giận vua mà lại xem đó là trách nhiệm của thần tử đối với người đứng đầu đất nước. Ông quyết định cùng mẹ già về ở ẩn ở núi Điền Sơn.

Lúc sau, khi vua Tấn Văn Công nhớ ra vội phái người đi tìm Giới Tử Thôi nhưng chàng không chịu rồi Điền Sơn. Vua vì chột dạ và muốn khuất lấp chuyện xưa nên đã ra lệnh đốt rừng để ép Giới Tử Thôi. Thế nhưng chàng vẫn quyết cự tuyệt, nên cuối cùng hai con đã cùng nhau chết cháy ở Điền Sơn.

Vua vì quá ân hận vì việc làm sơ suất của mình nên đã lập miếu thờ hai mẹ con Giới Tử Thôi. Về sau, cứ vào mùng 3 tháng 3, vua lại ra lệnh cho người dân chỉ được ăn đồ nguội, kiêng đốt lửa trong 3 ngày.

Do đó, mùng 3 tháng 3 âm lịch hằng năm được xem là ngày Tết Hàn Thực và có ý nghĩa tưởng nhớ những người có công đã khuất ở Trung Quốc. Cho đến khi ngày Tết Hàn Thực du nhập vào Việt Nam dần trở thành tục tảo mộ để tưởng nhớ đến công lao của ông bà tổ tiên.

Ý nghĩa Tết Thanh minh

- Ghi nhớ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, nên ngày Tiết Thanh Minh là ngày mà con cháu cùng nhau tụ họp lại, cùng nhau đến viếng mộ những người thân đã khuất.

Tết Thanh Minh tuy không phải là ngày Tết lớn, nhưng nó lại mang ý nghĩa vô cùng đặc biệt. Bởi là bổn phận thế hệ sau, chúng ta cần phải sống đúng với đạo lý làm người, cần ghi nhớ những công sức mà ông bà, cha mẹ đã mang đến và để lại cho con cháu đời sau.

Ngày Tết Thanh Minh cũng được xem là ngày giỗ chung để con cháu thực hiện bổn phận của mình. Thậm chí là phải dạy dỗ những người đi sau biết cách kế thừa và phát huy.

- Theo phong tục Trung Quốc, Tết Thanh Minh được mệnh danh là tiết thứ năm trong “nhị thập tứ khí”. Vào thời điểm này, bầu trời trong xanh, tiết trời trong sáng, thanh thuần, nếu viếng mộ tổ tiên sẽ thể hiện sự hiếu kính, đồng thời cũng mang đến sự may mắn, thành đạt cho con cháu đời sau.

4. Hoạt động diễn ra trong ngày tết thanh minh

Hoạt động diễn ra trong ngày tết thanh minh
Hoạt động diễn ra trong ngày tết thanh minh

Hai hoạt động chính diễn ra vào Tết Thanh Minh đó chính là ngày Tảo mộ và lễ Hội Đạp thanh. Cùng tìm hiểu xem có gì đặc biệt và thú vị vào hai ngày nhé!

Tảo mộ

Vào ngày tảo mộ, mọi người thường mang theo những vật dụng và đồ lễ cúng để tu sửa, trang hoàng lại phần mộ của người đã khuất. Theo tâm linh, việc sửa chữa lại những dấu tích bị hư hại trên mộ người thân cũng như xây lại “nhà cửa” bị dột cho họ, để họ không phải chịu lạnh, chịu dột những khi trời mưa, hoặc trời nắng.

Đồng thời, người thân sẽ lau dọn sạch sẽ mộ phần bằng cách nhỏ cỏ dại mọc xung quanh và dùng khăn sạch lau đi những vết bụi bám, sau đó là bày đồ cúng với hoa tươi và trái cây.

Theo phong thủy, việc trang hoàng mộ của ông bà tổ tiên đã mất không chỉ thể hiện sự tôn trọng tưởng nhớ, tấm lòng hiếu thảo, mà còn để cầu phúc khí để ông bà phù hộ cho con cháu đời sau trong dòng họ.

Hội đạp thanh

Hội đạp thanh là ngày lễ hội của Trung Quốc gắn liền với Tết Thanh Minh hằng năm. Vào ngày này mọi người thường cùng nhau du xuân và tổ chức các hoạt động trò chơi truyền thống như đu quay, đá cầu, bắn tên, đặc biệt là thả diều.

Đồng thời, Hội đạp thanh cũng là cơ hội để các cặp trai gái có dịp gặp gỡ và tìm hiểu nhau. Bạn có thể thể thấy trong tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du, nhân vật Thúy Kiều và Kim Trọng cũng đã nên duyên trong Hội đạp thanh.

Tuy nhiên tại Việt Nam, Hội đạp thanh không phải là ngày lễ lớn nên người Việt chỉ hiểu chứ không thường tổ chức lễ hội này như Trung Hoa.

5. Tết Thanh minh cúng gì?

Tết Thanh minh cúng gì?
Tết Thanh minh cúng gì?

Có bao giờ bạn thắc mắc những vật lễ cúng kiếng hay khấn vái như thế nào trong ngày Tết Thanh Minh không? Vậy thì hãy xem những gợi ý dưới đây nhé!

Sắm sửa lễ vật

Các phần lễ khi cúng ngoài mộ phần:

- Nhang thơm, giấy tiền vàng mã, giấy ngũ sắc, quần áo, vật dụng cần thiết bằng giấy để đốt cho người đã khuất.

- Bánh kẹo, hoa quả tươi.

- Rượu, thuốc lá, trà, nước lọc, muối, gạo.

- Trầu cau.

- Đèn cầy (nến)

Các phần lễ khi cúng trong nhà:

Túy theo điều kiện của mỗi gia đình mà bạn có thể cúng các món mặn từ đơn giản đến cầu kỳ:

- Xôi, chè.

- Gà luộc.

- Giò, chả.

- Canh măng.

- Đĩa đồ xào.

- Hoa tươi.

- Trái cây.

- Tiền vàng mã.

- Trầu cau.

Văn khấn

Văn khấn tảo mộ

-Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương

-Con Kính lạy Hương linh………………(Hiển khảo, Hiển tỷ hoặc Tổ Khảo………….

Hôm nay là ngày. . ………….

Nhân tiết:………………………….

Tín chủ (chúng) con ……………………………

Ngụ tại:…………………….

Chúng con và toàn thể gia đình con cháu dòng họ………….. biết ơn gia tiên đã che chở, phù hộ độ trì. Nay thành tâm sắm lễ, hương hoa trầu cau thắp nén hương trước mộ, kính mời chân linh dòng họ…. lai lâm hiến hưởng.

Nay nhân dịp thanh minh, chúng con xin phép được sửa sang lại phần mộ của tổ tiên. Con cháu xin phát nguyện tích đức tu thân, làm duyên, làm phúc, giúp đỡ mọi người.

Cúi xin gia tiên linh thiêng chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho con cháu sức khỏe, tài lộc, bình an.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.

Văn khấn thanh minh ở nhà

Nam mô A di Đà Phật!

Nam mô A di Đà Phật!

Nam mô A di Đà Phật!

Con lạy chín phương trời, mười phương chư phật, chư phật mười phương.

Con lạy gia tiên tiền tổ, họ hàng nội ngoại hai bên gia tộc họ… 

Con lạy bà tổ cô ông mãnh, ông bà, cô bé Đỏ, cậu bé Đỏ tại gia

Hôm nay là ngày... tháng... năm...

Tín chủ con cùng toàn thể con cháu dòng họ…. trước bàn thờ gia tiên cúi lễ.

Con xin kính mời thổ công Táo quân đồng lai cách cảm, gia tiên tiền tổ, bà tổ cô ông mãnh, ông bà,... linh thiêng chứng giám và thụ hưởng lễ vật.

Con kính xin các vong linh che chở cho toàn gia đình bình an, thịnh vượng, mọi việc trong năm suôn sẻ, thuận lợi. Điều lành mang lại, điều dữ mang đi.

Chúng con kính dâng lễ bạc tâm thành, cúi xin gia tiên chứng minh chứng giám cho lòng thành của toàn thể gia quyến.

Nam mô A di Đà Phật!

Nam mô A di Đà Phật!

Nam mô A di Đà Phật!

6. Tìm hiểu về tiết thanh minh trong văn hoá các nước

Tìm hiểu về tiết thanh minh trong văn hoá các nước
Tìm hiểu về tiết thanh minh trong văn hoá các nước

Trung Quốc

Đối với Trung Quốc và các nước phương Đông có phong tục và văn hóa đa dạng như Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cau. Tết Thanh Minh là một trong những Quốc Lễ quan trọng và được tổ chức sôi nổi hằng năm. Người Trung Hoa cũng có tục lệ tảo mộ người đã khuất giống như người Việt.

Theo quan niệm phương Đông, đay không chỉ là dịp tưởng nhớ người thân đã khuất, mà còn là dịp để mọi người cầu chúc cho một năm mới sắp đến với nhiều điều may mắn và những hy vọng tốt đẹp trong tương lai.

Vào ngày này, người Trung Quốc thường tổ chức hoạt động thể thao truyền thống như đá banh da. Đây là môn thể thao có nguồn gốc từ vua Hoàng, ông sáng tạo ra trò chơi này để rèn luyện thân thể cho các binh sĩ. Tuy nhiên, thời gian sau, môn thể thao này kaji được nhiều người hưởng ứng và phổ biến cho đến ngày nay.

Nhật Bản

Đối với người Nhật, Tiết Thanh Minh là thời điểm hoa Anh Đào bắt đầu nở, báo hiệu mùa xuân đang đến. Người dân Nhật Bản cũng sẽ tổ chức đi viếng mộ ông bà tổ tiên. Họ xây sửa lại mộ, thắp hương, cúng rượu Sake truyền thống và bánh botamochi.

Bên cạnh đó, người Nhật còn có phong tục mặc trang phục truyền thống đi chùa và đền Shinto để cầu nguyện bình an và nhiều điều hạnh phúc cho gia đình và bản thân.

Hàn Quốc

Tại Xứ sở Kim Chi, Tết Thanh Minh lại trùng với Tết Hàn Thực. Tiết Thanh Minh ở Hàn Quốc được quy ước vào ngày 5 tháng 4 hằng năm. Vào ngày này, các gia đình người Hàn cũng có tục đi tảo mộ người thân đã khuất và quây quần lại với nhau để gắn kết tình cảm và chia sẻ những chuyện trong năm cũ.

Đặc biệt, người Hàn còn rất thích làm những điều mới mẻ trong Tiết Thanh Minh như trồng cây, kết hôn hoặc sinh con. Bởi đối với họ làm những điều này vào tiết Thanh Minh sẽ mang đến nhiều sự may mắn và tốt đẹp hơn trong tương lai.

7. Những điều kiêng kỵ trong ngày Tết thanh minh

Tết Thanh Minh là ngày Tết liên quan đến những người đã khuất, mang tính tâm linh phong phú. Thế nên có một số điều kiêng kỵ mà bạn cần tuân thủ như sau:

- Cúng bái mộ phần bằng lòng thành kính, không đùa vui, giễu cợt nơi mồ mả.

- Phụ nữ đang mang thai hoặc những người sức khỏe không tốt thì tránh đi tảo mộ, vì dễ nhiễm khí âm, không tốt.

- Không tùy tiện chọn giờ cúng bái, không nên giẫm đạp, phê bình hoặc ngồi lên mộ người khác.

- Không nên dừng chân quá lâu ở những nơi vắng vẻ, hoang vu, ít người lui tới.

Hy vọng qua bài viết này sẽ giúp bạn có thêm kiến thức về nguồn gốc và nghĩa sâu xa của ngày Tết Thanh Minh. Đồng thời cũng giúp bạn đọc khám phá thêm văn hóa đa dạng trong ngày Tết đặc biệt này ở các quốc gia khác. Qua đó, chúng ta cũng nhận thấy rằng Tết Thanh Minh là ngày để con cháu hướng về nguồn cội, tổ tiên. Thế nên dù có bận rộn như thế nào, bạn hãy cố gắng dành thời gian “quan tâm” đến những người thân đã khuất trong gia đình nhé!

Đánh giá bài viết: 
Chưa có đánh giá nào